Tác giả: Nguyễn Văn Hiền, 

Trương Hoàng Khôi Nguyên,

Nguyễn Hà Minh Thu

Lời mở đầu: Nhân Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4 năm 2026 với chủ đề “Sở hữu trí tuệ và thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới” do World Intellectual Property Organization (WIPO) công bố, chủ đề thể thao được lựa chọn trong bối cảnh năm nay diễn ra nhiều sự kiện thể thao lớn mang tầm quốc tế, tiêu biểu là World Cup, qua đó làm nổi bật hơn vai trò của thương mại hóa và quyền sở hữu trí tuệ trong ngành. Thực tiễn cho thấy các thương hiệu thể thao như Nike hay Adidas có giá trị hàng chục tỷ USD, trong khi các câu lạc bộ như Manchester United hay Real Madrid khai thác nhãn hiệu như nguồn doanh thu cốt lõi. Cùng với đó là sự gia tăng tranh chấp về logo, tên gọi và quyền hình ảnh vận động viên. Từ bối cảnh này, bài viết tập trung phân tích nhãn hiệu trong thể thao như một khía cạnh tiêu biểu của sở hữu trí tuệ hiện đại.

Từ khóa: Sở hữu trí tuệ và thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu  - Đổi mới (WIPO 2026), Bảo hộ nhãn hiệu thể thao, Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực thể thao, nhãn hiệu thể thao tại Việt Nam

1. Cơ sở lý luận về nhãn hiệu trong thể thao hiện nay

1.1 Khái niệm về nhãn hiệu và đặc điểm của nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao

Ở nhiều nơi trên thế giới, điển hình tại Hoa Kỳ, nhiều giải đấu thể thao chuyên nghiệp, đội thể thao lớn trong các trường đại học và các tổ chức, liên đoàn thể thao đã sớm sử dụng nhãn hiệu để tạo ra những sản phẩm ăn theo và bán ra thị trường, thu  về được nguồn lợi khổng lồ.[1] Không chỉ dừng lại ở những nhãn hiệu tập thể, công chúng cũng không còn xa lạ với những ngôi sao thể thao đăng ký hình ảnh hoặc tên của họ trở thành nhãn hiệu.[2] Sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp thể thao toàn cầu đã làm thay đổi cách nhìn nhận về các dấu hiệu nhận diện, từ những yếu tố mang tính biểu tượng đơn thuần trở thành tài sản thương mại có giá trị cao, đặc biệt trong các sự kiện thể thao lớn gắn liền với hoạt động tài trợ và khai thác thương mại.[3]

Nhãn hiệu đã trở thành một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp thể thao.[4] Nhãn hiệu vừa có chức năng thiết yếu là đảm bảo tính xác thực của hàng hoá, giúp khách hàng phân biệt được giữa các sản phẩm cạnh tranh lẫn nhau,[5] vừa là phương thức giúp các chủ thể trong lĩnh vực thể thao thúc đẩy và duy trì tính trung thành của người hâm mộ, những khách hàng chính của ngành công nghiệp này thông qua việc tăng bộ nhận diện, tính kết nối về cảm xúc giữa người hâm mộ và chủ thể liên quan.[6] Một số ví dụ điển hình chính là trường hợp của vận động viên tennis nổi tiếng Roger Federer, vận động viên này đã đăng ký tên mình là nhãn hiệu chữ (word mark) tại EU cho các nhóm hàng hóa như trò chơi, đồ chơi, dụng cụ thể dục và thể thao.[7]

Sự phát triển của ngành công nghiệp thể thao kèm theo nguồn lợi khổng lồ đã dẫn tới ngày càng nhiều quốc gia quan tâm tới lĩnh vực thể thao và đã và bắt đầu đưa quyền sở hữu trí tuệ thể thao vào các chiến lược phát triển quốc gia của mình,[8] nhất là trong bối cảnh bùng nổ công nghệ AI làm tăng những thách thức về sở hữu trí tuệ trong ngành công nghiệp thể thao.[9] Mặc dù pháp luật từng nước có những định nghĩa riêng về nhãn hiệu[10] nhưng trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, việc xây dựng khung pháp lý phù hợp với những tiêu chuẩn được công nhận rộng rãi trên quốc tế chính là điều kiện cơ bản thuận lợi để doanh nghiệp nước ngoài và trong nước tiếp cận thị trường trong và ngoài nước, đồng thời tăng cao giá trị cho các doanh nghiệp.[11]

Để đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, do tính chất đặc thù, việc bảo hộ nhãn hiệu thường được xem xét riêng theo từng quốc gia, tuy nhiên một đặc điểm quan trọng thường xuyên được pháp luật các nước áp dụng chính là tính phân biệt của nhãn hiệu.[12] Trong khuôn khổ pháp lý quốc tế, đặc biệt là Hiệp định TRIPS (Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) đã xác lập một nguyên tắc nền tảng về nhãn hiệu: “bất kỳ dấu hiệu nào, hoặc bất kỳ sự kết hợp nào của các dấu hiệu, có khả năng phân biệt hàng hóa và dịch vụ của một doanh nghiệp với hàng hóa và dịch vụ của các doanh nghiệp khác, đều phải đủ điều kiện để được đăng ký làm nhãn hiệu, với điều kiện là chúng có thể nhận biết được bằng mắt thường. Những dấu hiệu đó, đặc biệt là các từ ngữ bao gồm tên riêng, chữ cái, chữ số, các yếu tố hình tượng và sự kết hợp màu sắc cũng như bất kỳ sự kết hợp nào của các dấu hiệu đó, đều phải đủ điều kiện để được đăng ký làm nhãn hiệu”.[13] Theo đó, nhãn hiệu là sự kết hợp của những dấu hiệu (i) có tính phân biệt, tức là không chỉ mang tính thông tin đơn thuần, đảm bảo đạo đức và trật tự công cộng, và cần có ý định sử dụng nhãn hiệu một cách trung thực (bona fide) trong thương mại;[14] và (ii) có thể nhận biết được bằng mắt thường, tuy nhiên quy định này trong một số trường hợp được mở rộng thông qua các giác quan khác theo các điều kiện cụ thể.[15] Quy định trong TRIPS đã tạo ra một nền tảng pháp lý linh hoạt, cho phép mở rộng phạm vi bảo hộ sang nhiều dạng dấu hiệu khác nhau trong thực tiễn thể thao.

Trong lĩnh vực thể thao, nhãn hiệu có thể được phân thành hai nhóm chính là nhãn hiệu truyền thống và nhãn hiệu phi truyền thống.[16] Nhãn hiệu truyền thống bao gồm các dấu hiệu quen thuộc như tên gọi, logo, biểu tượng, khẩu hiệu hoặc tên giải đấu, chẳng hạn như logo của Nike hay biệt danh “CR7” của Cristiano Ronaldo.[17] Trong khi đó, nhãn hiệu phi truyền thống phản ánh xu hướng mở rộng của bảo hộ nhãn hiệu trong thể thao, bao gồm nhãn hiệu âm thanh (nhạc hiệu C1), nhãn hiệu màu sắc (màu sắc đặc trưng của các CLB), nhãn hiệu chuyển động tiêu biểu như động tác ăn mừng của Usain Bolt hay biểu tượng “Jumpman” của Michael Jordan.[18] Sự phân loại này cho thấy nhãn hiệu trong thể thao không chỉ dừng lại ở các dấu hiệu nhận diện truyền thống mà còn mở rộng sang những yếu tố mang tính cá nhân hóa và cảm xúc, góp phần gia tăng giá trị thương mại và sức ảnh hưởng của các chủ thể thể thao.

Về cơ chế bảo hộ, nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao được bảo vệ thông qua các hệ thống đa tầng. Ở cấp độ quốc tế, hệ thống đăng ký nhãn hiệu thông qua Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới, đặc biệt là Hệ thống Madrid, cho phép chủ sở hữu nộp một đơn duy nhất để yêu cầu bảo hộ tại hơn 130 quốc gia, từ đó giảm chi phí đáng kể và thủ tục so với việc đăng ký riêng lẻ tại từng quốc gia.[19] Ở cấp độ khu vực, điển hình như tại Liên minh Châu Âu EU đã sớm có khung pháp lý tương đối hoàn thiện về đăng ký nhãn hiệu và cơ chế bảo hộ nhãn hiệu, tuy nhiên các sáng kiến riêng lẻ của các quốc gia thành viên có thể gây ra xung đột với khung pháp lý chung của EU.[20] Ở cấp độ quốc gia, pháp luật trong nước đóng vai trò trực tiếp trong việc xác lập và thực thi quyền nhãn hiệu, đặc biệt trong việc xử lý hành vi xâm phạm như sản xuất hàng giả, sử dụng logo bóng đá trái phép trong các sự kiện thể thao.[21]

Bên cạnh đó có tồn tại một số cơ chế bảo hộ đặc thù tập trung vào một số lĩnh vực cụ thể ví dụ như Hiệp định Nairobi về bảo hộ Biểu tượng Olympic.[22] Theo hiệp định này, các quốc gia thành viên có nghĩa vụ từ chối đăng ký và cấm sử dụng biểu tượng Olympic cho mục đích thương mại nếu không có sự cho phép của Uỷ ban Olympic Quốc tế,[23] biểu tượng 5 vòng tròn Olympic được bảo vệ chặt chẽ trên toàn cầu, việc sử dụng trái phép trong quảng cáo hoặc kinh doanh đều có thể bị xử lý nghiêm ngặt.

1.2. Điều kiện đăng ký và phạm vi bảo hộ nhãn hiệu trong thể thao

1.2.1. Thủ tục đăng đăng ký và phạm vi bảo hộ

Ngành công nghiệp hàng thể thao (giống như các ngành hàng tiêu dùng khác), đặc biệt phụ thuộc vào sự bảo hộ nhãn hiệu mạnh mẽ để đấu tranh hiệu quả chống lại các hoạt động làm hàng giả trên mạng và thị trường truyền thống.[24] Từ khái niệm nhãn hiệu đã nêu, có thể khẳng định rằng tính phân biệt là điều kiện tiên quyết để được bảo hộ. Theo đó, các dấu hiệu thiếu khả năng phân biệt sẽ không đủ điều kiện đăng ký, qua đó đặt ra những thách thức đáng kể đối với một số nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao.[25]

Trước hết, để được bảo hộ, một dấu hiệu không được phép mang tính mô tả đơn thuần hoặc thiếu tính phân biệt. Các cơ quan quản lý sẽ từ chối đăng ký đối với những khẩu hiệu quảng cáo hoặc các cụm từ mang tính chất thông thường, thiếu khả năng thực hiện chức năng chỉ dẫn nguồn gốc thương mại. Cần chú ý rằng các nhãn hiệu phải tuân thủ các quy định chung của quốc gia nộp đơn, bao gồm cả việc đảm bảo không gây hiểu lầm hoặc vi phạm các giá trị đạo đức xã hội.[26] Đặc biệt, các nhãn hiệu liên quan đến địa danh địa lý thường không bị coi là gây nhầm lẫn về nguồn gốc sản xuất (ví dụ: đồ thể thao của đội tuyển quốc gia không nhất thiết phải được sản xuất tại quốc gia đó).[27]

Tiếp đến, quyền sở hữu nhãn hiệu gắn liền với tên tuổi hoặc hình ảnh cá nhân thường là trọng tâm của những thỏa thuận thương mại phức tạp. Vì vậy, để tránh những tranh chấp về quyền tài sản trí tuệ khi thỏa thuận chấm dứt, các bên cần làm rõ quy định về quyền sở hữu và số phận của nhãn hiệu ngay từ giai đoạn ký kết hợp đồng.[28] Cuối cùng, do đặc thù ngành thể thao là môi trường dễ phát sinh tình trạng hàng giả, hàng nhái, các chủ thể quyền cần xây dựng một chiến lược bảo hộ mạnh mẽ, kết hợp hài hòa giữa việc đăng ký tại các cơ quan quốc gia và tận dụng các hệ thống quốc tế, điển hình là hệ thống Madrid nhằm thực thi quyền sở hữu trí tuệ một cách hiệu quả trên phạm vi toàn cầu.[29]

2. Thực trạng xâm phạm nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao và một số vụ kiện tiêu biểu

2.1. Thực trạng xâm phạm nhãn hiệu

Xâm phạm nhãn hiệu xảy ra trong ngành công nghiệp thể thao khi ai đó sử dụng, chỉnh sửa, phân phối, sao chép hoặc bán logo, nhãn mác, hàng hóa và cụm từ mà không có sự cho phép của chủ sở hữu nhãn hiệu, và hoạt động này khiến người tiêu dùng nhầm lẫn về nguồn gốc của các sản phẩm, mặt hàng hoặc hình ảnh mang nhãn hiệu đó.[30] Trên thực tế, ngành thể thao với đặc thù thương hiệu gắn liền với cảm xúc, lòng trung thành của người hâm mộ và giá trị tài trợ khổng lồ, đã trở thành một trong những lĩnh vực bị xâm phạm nhãn hiệu nghiêm trọng nhất toàn cầu.[31] 

Có hai hiện tượng xâm phạm phổ biến: sử dụng trái phép biểu tượng hoặc logo thể thao và giả mạo các mặt hàng có nhãn hiệu thể thao. Sử dụng trái phép biểu tượng và logo thể thao là hình thức vi phạm có tính phổ biến cao. Logo và biểu tượng của các câu lạc bộ, liên đoàn thể thao lớn mang giá trị thương mại cực kỳ cao, thường xuyên xuất hiện trên hàng hóa không được cấp phép như áo phông, mũ nón, túi xách, hay trong các chiến dịch quảng cáo thương mại trái phép. Bên cạnh đó, đối với thực trạng hàng giả, các thương hiệu thể thao nổi tiếng như Nike, Adidas, Puma, hay nhãn hiệu của các câu lạc bộ lớn như Manchester United, Real Madrid và FC Barcelona liên tục trở thành mục tiêu của các cơ sở sản xuất hàng giả quy mô lớn. Một nghiên cứu gần đây của Văn phòng Hài hòa Thị trường Nội bộ (OHIM) được công bố thông qua Đài quan sát về Vi phạm Quyền sở hữu trí tuệ của EU cho thấy việc bán hàng hoá giả liên quan thể thao gây thiệt hại cho các nhà sản xuất hợp pháp tại Liên minh Châu Âu 500 triệu euro mỗi năm.[32]

Đặc biệt, với sự phát triển mạnh mẽ của internet và công nghệ 4.0, nhiều thách thức mới liên quan đến bảo vệ nhãn hiệu thể thao đã xuất hiện. Nổi bật nhất là hiện tượng chiếm đoạt tên miền (cybersquatting)[33]. Không chỉ nhắm vào các thương hiệu thể thao lớn, hành vi này còn nhắm trực tiếp đến các vận động viên khi những kẻ xấu đăng ký trước tên miền chứa tên của các vận động viên nổi tiếng - những người có độ nhận diện và giá trị thương hiệu cá nhân cao nhằm buộc họ phải trả một khoản tiền lớn để mua lại tên miền đó.[34] Năm 2023, WIPO ghi nhận kỷ lục mới với gần 6.200 khiếu nại liên quan đến tên miền, tăng hơn 7% so với năm 2022 và tăng 68% kể từ khi đại dịch COVID-19 bắt đầu, phản ánh xu hướng vi phạm ngày càng gia tăng trong không gian số.[35]

Hậu quả của tình trạng xâm phạm nhãn hiệu trong ngành thể thao là đa chiều và nghiêm trọng. Trong lĩnh vực thể thao, đối với các nhãn hàng và tổ chức thể thao, thiệt hại về doanh thu trực tiếp khiến các nhà sản xuất hợp pháp phải chịu gánh nặng kép: vừa mất thị phần, vừa phải gia tăng đáng kể chi phí thực thi pháp lý để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.[36] Ngoài ra, sự xuất hiện tràn lan của hàng giả làm suy giảm giá trị thương hiệu và lòng tin của người tiêu dùng - những tài sản vô hình mà các tổ chức thể thao và thương hiệu đã dày công xây dựng trong nhiều thập kỷ. Khi người hâm mộ mua phải hàng giả kém chất lượng, trải nghiệm tiêu cực có thể ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức thương hiệu tổng thể và mối quan hệ gắn kết giữa câu lạc bộ, liên đoàn với cộng đồng người hâm mộ. Đối với vận động viên, xâm phạm nhãn hiệu gây ra những tổn thất đặc thù và ngày càng nghiêm trọng trong bối cảnh thương mại hóa thể thao hiện đại. Tên tuổi, hình ảnh và các yếu tố định danh cá nhân của vận động viên, vốn là tài sản thương mại cốt lõi để ký kết hợp đồng tài trợ và phát triển dòng sản phẩm riêng thường xuyên bị các bên thứ ba sử dụng trái phép trên hàng hóa, nền tảng số và chiến dịch truyền thông mà không có sự đồng ý hay đền bù thỏa đáng.[37] Hơn hết, tình trạng xâm phạm nhãn hiệu diễn ra rộng rãi và dai dẳng làm suy yếu nền tảng pháp lý của toàn bộ hệ sinh thái thương mại thể thao.

2.2. Một số vụ kiện tiêu biểu

2.2.1. Tranh chấp nhãn hiệu trong thể thao Arsenal FC v. Reed (Tòa án Công lý EU)

Vụ việc Arsenal FC v. Reed là tiền lệ quan trọng về quyền sở hữu trí tuệ trong ngành thể thao.[38] Ông Matthew Reed đã bán khăn quàng và các mặt hàng lưu niệm có in logo của Arsenal FC tại các quầy hàng bên ngoài sân vận động mà không có sự cho phép từ phía câu lạc bộ.[39] Mặc dù ông Reed có đặt bảng thông báo xác nhận hàng hóa không phải là sản phẩm chính hãng, Arsenal FC vẫn khởi kiện với cáo buộc xâm phạm nhãn hiệu đã đăng ký.[40] 

Tranh chấp xoay quanh việc liệu hành vi này có vi phạm Điều 5(1)(a) của Chỉ thị 89/104/EEC hay không. Tòa án Công lý EU (ECJ) đã làm rõ rằng chức năng thiết yếu của nhãn hiệu là bảo đảm nguồn gốc của hàng hóa để người tiêu dùng có thể phân biệt sản phẩm giữa các doanh nghiệp.[41] Tòa khẳng định quyền của chủ sở hữu nhãn hiệu là tuyệt đối đối với các dấu hiệu trùng khớp được sử dụng trong thương mại.[42]

Phán quyết cuối cùng của Tòa án đã bác bỏ lập luận cho rằng các logo chỉ được người hâm mộ xem là "biểu tượng của sự trung thành" chứ không phải "chỉ dẫn nguồn gốc".[43] Tòa xác định rằng việc sử dụng logo câu lạc bộ tạo ra ấn tượng sai lệch về mối liên hệ thương mại, gây ảnh hưởng đến uy tín và chất lượng mà câu lạc bộ kiểm soát.[44] Kết quả là, hành vi bán hàng mang logo câu lạc bộ mà không được phép bị coi là xâm phạm nhãn hiệu, qua đó củng cố quyền bảo vệ thương hiệu tuyệt đối cho các câu lạc bộ thể thao.[45]

2.2.2. FIFA kiện Zamanda Garcia (WIPO Case No. D2023-2357)

Vụ kiện phát sinh khi Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (FIFA) phát hiện tên miền <fifawc26.com> bị đăng kí và sử dụng bởi một cá nhân không có thẩm quyền là Zamanda Garcia, tại Hoa Kỳ.[46] Nguyên đơn lập luận rằng tên miền tranh chấp chứa toàn bộ nhãn hiệu FIFA, việc thêm “w”, “c” và “26” (viết tắt của World Cup 2026) là không đủ để phân biệt. Hơn nữa, phía bị đơn không được FIFA uỷ quyền và không có liên quan đến tên miền này.[47] Đặc biệt, do nhãn hiệu FIFA là nhãn hiệu nổi tiếng toàn cầu, nguyên đơn cho rằng khó có khả năng Bị đơn không biết đến FIFA khi đăng kí tên miền.[48] Do đó tên miền này đã được dùng để trục lợi tài chính thông qua các đường link quảng cáo.[49]

Với các bằng chứng xác thực, Hội đồng trọng tài đã đưa ra quyết định có lợi cho FIFA. Hội đồng khẳng định tên miền <fifawc26.com> có sự tương tự gây nhầm lẫn cao, Bị đơn hoàn toàn không có quyền lợi hợp pháp và việc đăng ký, sử dụng tên miền này xuất phát từ ý đồ xấu nhằm trục lợi tài chính.[50] Theo đó, vì các lý do nêu trên, theo quy định tại đoạn 4(i) của Chính sách và Điều 15 của Quy tắc Giải quyết Tranh chấp Tên miền Thống Nhất, Hội đồng ra lệnh chuyển giao tên miền cho Nguyên đơn.[51] Vụ việc này tiếp tục là tiền lệ quan trọng khẳng định rằng: bất kỳ hình thức nào nhằm lợi dụng tên miền để khai thác trái phép danh tiếng của các nhãn hiệu nổi tiếng đều sẽ bị xử lý chính đáng.

3. Liên hệ với Việt Nam

3.1. Khung pháp lý về bảo hộ nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao tại Việt Nam

Tại Việt Nam, khung pháp lý về nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao về cơ bản đã tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là hệ thống của Hiệp định TRIPS và thực tiễn bảo hộ của nhiều quốc gia phát triển. Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bảo hộ nhãn hiệu nói chung và trong lĩnh vực thể thao nói riêng được xây dựng dựa trên nền tảng Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2025), cùng với hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết như Thông tư 23/2023/TT-BKHCN đã định hình nên các tiêu chuẩn về điều kiện bảo hộ nhãn hiệu. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng tham gia các hiệp định thương mại thế hệ mới như CPTPP và EVFTA giúp bảo vệ các nhãn hiệu thể thao, dù là thương hiệu nội địa hay thương hiệu quốc tế đều được đối xử công bằng theo các tiêu chuẩn chung.[52] Đặc biệt, tính ứng dụng của khung pháp lý này được thể hiện rõ qua hai khía cạnh chính:

Thứ nhất, đó là tính bao quát trong việc xác lập quyền đối với các tài sản trí tuệ trong thể thao. Trong lĩnh vực thể thao, đối tượng bảo hộ không chỉ giới hạn ở logo của CLB mà còn mở rộng đến tên giải đấu, linh vật…[53] Việc đăng ký nhãn hiệu yêu cầu sự chuẩn xác cao trong việc áp dụng Bảng phân loại Nice[54]. Các tổ chức thể thao buộc phải thực hiện chiến lược bảo hộ đa nhóm, phân tách rõ ràng giữa hàng hoá vật lý như Nhóm 25 về trang phục thi đấu, Nhóm 28 về phụ kiện thể thao hay nhóm dịch vụ chuyên biệt như tổ chức giải đấu, huấn luyện thể thao thuộc Nhóm 41 và Nhóm 35 về quảng cáo, quản lý hình ảnh thương mại. Sự phân loại này là cơ sở then chốt để xác lập quyền, ngăn chặn các hành vi sử dụng trái phép hình ảnh của các đơn vị thể thao.[55]

Thứ hai, cơ chế phòng vệ nghiêm ngặt chống lại các hành vi dụng ý xấu. Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã siết chặt các quy định nhằm ngăn chặn tình trạng đầu cơ nhãn hiệu, nơi mà các bên thứ ba cố tình đăng ký trước tên hoặc biểu tượng của các CLB, liên đoàn thể thao để trục lợi. Cụ thể, Điều 96 quy định về việc huỷ bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ đối với các nhãn hiệu được đăng ký với dụng ý xấu hoặc không trung thực.[56] Ngoài ra, Điều 74 và Điều 75 cũng tạo rã rào cản pháp lý ngăn chặn ngay từ đầu khâu thẩm định đối với các đơn đăng ký có dấu hiệu vi phạm đạo đức kinh doanh, từ đó giúp các tổ chức thể thao bảo toàn giá trị tài sản trí tuệ trên thị trường.[57]

3.2. Thực trạng  xâm phạm nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, tình trạng xâm phạm nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao tại Việt Nam diễn ra ngày càng phổ biến với nhiều hình thức khác nhau, trong đó nổi bật nhất là hành vi sản xuất và buôn bán hàng giả mang nhãn hiệu thể thao.[58] Vào năm 2025, lực lượng chức năng tại Hà Nội đã phát hiện một cơ sở sản xuất hơn 16.000 sản phẩm quần áo thể thao giả mạo nhãn hiệu, cho thấy quy mô vi phạm đã vượt xa mức nhỏ lẻ thông thường.[59] Trong khi đó, những bộ quần áo chính hãng có giá dao động khoảng 1,5 triệu đồng/chiếc đã bị các đối tượng làm giả với giá bán 13.000 đồng/chiếc từ xưởng. Tức là chưa bằng 1/100 giá trị hàng thật.[60] Một vụ việc khác, hơn 35.000 bộ quần áo thể thao giả các nhãn hiệu như Nike, Adidas đã bị thu giữ với giá trị ước tính lên tới hàng tỷ đồng.[61] Hơn nữa, hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhằm lẫn với nhãn hiệu thể thao cũng diễn ra phổ biến trong kinh doanh, đặc biệt đối với logo và tên gọi của các CLB hoặc giải đấu.[62] Các con số này cho thấy hành vi xâm phạm nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao không còn mang tính cá nhân nhỏ lẻ mà đã phát triển thành các đường dây sản xuất, phân phối có tổ chức.

Bên cạnh đó, tình trạng sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu thể thao cũng diễn ra khá phổ biến. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã khai thác các yếu tố nhận diện như tên gọi, logo nhằm mục đích thương mại mà không được cho phép. Điển hình, trong vụ việc Liên đoàn Bóng đá Việt Nam phản đối việc sử dụng trái phép hình ảnh đội tuyển Việt Nam, Liên đoàn đã chính thức lên tiếng về việc các tổ chức, cá nhân sử dụng hình ảnh của đội tuyển Việt Nam trong quảng cáo và kinh doanh mà chưa được sự cho phép, dẫn đến gây nhầm lẫn về mối quan hệ tài trợ.[63]

Cuối cùng, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và mạng xã hội đã góp phần làm gia tăng đáng kể phạm vi và mức độ của hành vi xâm phạm nhãn hiệu thể thao. Theo báo cáo của Bộ Công Thương Việt Nam, một tỷ lệ lớn hàng hoá giả mạo nhãn hiệu được tiêu thụ thông qua các nền tảng trực tuyến, trong đó bao gồm nhiều sản phẩm thể thao như áo đấu, giày thể thao và phụ kiện.[64] Việc kinh doanh trên môi trường số sẽ khó kiểm soát nguồn gốc hàng hoá và phạm vi tiếp cận rộng đã khiến cho số lượng vi phạm gia tăng nhanh chóng và gây khó khăn cho công tác thực thi pháp luật.[65]

Từ thực tiễn trên có thể thấy, các hành vi xâm phạm nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao không chỉ đa dạng về hình thức mà còn ngày càng tinh vi và có tổ chức. Tuy nhiên, việc xử lý các hành vi này vẫn gặp nhiều khó khăn, xuất phát từ mức chế tài chưa đủ sức răn đe, khiến hành vi vi phạm vẫn có lợi nhuận cao so với rủi ro pháp lý. Bên cạnh đó, sự dịch chuyển sang môi trường thương mại điện tử khiến việc xác định chủ thể vi phạm và truy vết nguồn hàng trở nên phức tạp. Đồng thời, vai trò của các bên trung gian như sàn thương mại điện tử trong việc kiểm soát và gỡ bỏ sản phẩm vi phạm vẫn chưa thực sự hiệu quả và đồng bộ. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi quyền nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao tại Việt Nam. 

3.2. Gợi mở giải pháp hoàn thiện

Trong bối cảnh các hành vi xâm phạm quyền sở hữu đối với nhãn hiệu ngày càng chuyển mạnh mẽ sang môi trường số, việc hoàn thiện khung pháp lý và các cơ chế thực thi khung pháp luật theo hướng nhanh chóng, linh hoạt và hiệu quả yêu cầu tất yếu.

Thứ nhất, hoàn thiện pháp lý theo hướng tăng hiệu lực thực thi trong môi trường số. Trọng tâm không chỉ nằm ở việc nâng mức xử phạt mà là thiết kế lại cơ chế xử lý phù hợp với tốc độ xâm phạm trong lĩnh vực thể thao, đặc biệt trên nền tảng số. Cần bổ sung cơ chế xử lý nhanh đối với hành vi vi phạm rõ ràng, cho phép cơ quan có thẩm quyền ra quyết định gỡ bỏ nội dung, khóa gian hàng hoặc chặn truy cập trong thời gian ngắn. Đồng thời, mở rộng phạm vi áp dụng các quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời tại Điều 206 và Điều 207 Luật SHTT theo hướng bao quát cả đối tượng xâm phạm số hóa, nhằm đảm bảo khả năng can thiệp kịp thời đối với hành vi xâm phạm nhãn hiệu thể thao trong môi trường trực tuyến.

Thứ hai, tăng cường trách nhiệm của các nền tảng trung gian trong kiểm soát xâm phạm. Trong thực tiễn, phần lớn hành vi vi phạm nhãn hiệu thể thao được thực hiện thông qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nền tảng quảng cáo. Do đó, cần chuyển từ cơ chế hợp tác tự nguyện sang cơ chế trách nhiệm pháp lý rõ ràng hơn, theo đó các nền tảng phải thực hiện nghĩa vụ gỡ bỏ nội dung vi phạm trong thời hạn nhất định khi nhận được thông báo hợp lệ. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế xác minh người bán đối với hàng hóa thể thao mang nhãn hiệu và tăng cường ứng dụng công nghệ nhận diện tự động để phát hiện logo, tên câu lạc bộ hoặc dấu hiệu bị xâm phạm.

Thứ ba, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi tiêu dùng trong lĩnh vực thể thao. Một trong những nguyên nhân khiến tình trạng xâm phạm nhãn hiệu phổ biến là nhu cầu lớn đối với sản phẩm thể thao giá rẻ gắn với thương hiệu quốc tế. Do đó, cần triển khai các chiến dịch truyền thông theo mùa giải thể thao lớn, kết hợp với hoạt động tại sân vận động và nền tảng số nhằm hướng dẫn phân biệt hàng thật – hàng giả. Đồng thời, cần đưa nội dung về sở hữu trí tuệ trong thể thao vào giáo dục và tăng cường vai trò của vận động viên, câu lạc bộ trong truyền thông, qua đó hình thành văn hóa tiêu dùng tôn trọng nhãn hiệu và ủng hộ sản phẩm chính hãng.

Kết luận: Tóm lại, trong bối cảnh ngành thể thao ngày càng được thương mại hóa sâu rộng, nhãn hiệu đã trở thành một tài sản chiến lược, góp phần định hình giá trị thương hiệu và sức cạnh tranh của các chủ thể. Tuy nhiên, thực trạng xâm phạm nhãn hiệu, đặc biệt trong môi trường số, đang đặt ra nhiều thách thức nghiêm trọng đối với công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại cả bình diện quốc tế và Việt Nam. Nhân Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4 năm nay với chủ đề “Sở hữu trí tuệ và thể thao: Sẵn sàng -  Bắt đầu - Đổi mới”, có thể thấy rõ hơn yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi, nhằm bảo vệ sáng tạo và thúc đẩy phát triển bền vững của ngành thể thao.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Avi Friedman, ‘Protection of Sports Trademarks’ (1995) 15 Loyola of Los Angeles Entertainment Law Review 3.

[2] B Hugenholtz and others (eds), Intellectual Property and Sports (Kluwer Law International 2021) 113.

[3] Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, ‘Sở hữu trí tuệ định hình giá trị ngành công nghiệp thể thao toàn cầu’ <https://mst.gov.vn/so-huu-tri-tue-dinh-hinh-gia-tri-nganh-cong-nghiep-the-thao-toan-cau-197260418005532789.htm>, truy cập ngày 20/4/2026.

[4] Suji Kim and John Grady, ‘Artificial Intelligence and Trademark Challenges in the Sport Industry’ (2026) 36(1) Journal of Legal Aspects of Sport 57.

[5] như trên, đoạn 2.

[6] như trên, đoạn 2.

[7] như trên, đoạn 4.

[8] Svitlana Iasechko and others, 'Legal Regulation of Intellectual Property in Sports' (2022) 11 SPORT TK-EuroAmerican Journal of Sports Sciences.

[9] Mark Conrad, ‘Non-Fungible Tokens, Sports, and Intellectual Property Law Issues: A Case Study Applying Copyright, Trademark, and Right of Publicity Law to a Non-Traditional Ownership Vehicle’ (2022) 32 Journal of Legal Aspects of Sport 132.

[10] Nguyễn Xuân Quang, Lê Nhật Hồng, ‘Thực tiễn quy định về bảo hộ nhãn hiệu phi truyền thống tại Việt Nam và một số kiến nghị’ [2025] 04(188) Tạp chí Khoa học Pháp lý Việt Nam.

[11] Hà Thị Nguyệt Thu, ‘Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu trong kinh tế thị trường’ [2013] 6 Tạp chí Lý luận Chính trị.

[12] như trên, đoạn 2.

[13] Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (thông qua ngày 15 tháng 4 năm 1994, có hiệu lực ngày 1 tháng 1 năm 1995) Điều 15.

[14] Như trên, Annie Clement, ‘Intellectual Property and the Media: An Examination of Copyright, Trademark, and Right of Publicity in Sport’ (2011) 4 International Journal of Sport Communication 82.

[15] Xem thêm Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)

[16] ‘Trademarks in Sports: The Role of Intellectual Property in Brand Building’ (IP Tech Insider, 9 January 2026) <https://iptechinsider.com/trademarks-in-sports-the-role-of-intellectual-property-in-brand-building/>, truy cập ngày 20/4/2026.

[17] như trên, đoạn 16.

[18] như trên, đoạn 16.

[19] Nghị định thư liên quan đến Thỏa ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu (thông qua ngày 27 tháng 6 năm 1989, có hiệu lực ngày 1 tháng 12 năm 1995) Điều 2 và Điều 3.

[20] Thomas Margoni, ‘The Protection of Sports Events in the EU: Property, Intellectual Property, Unfair Competition and Special Forms of Protection’ (2016) 47 IIC 386.

[21] Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019, 2022) về các hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu; và Điều 226 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

[22] World Intellectual Property Organization, ‘Intellectual Property Powers Sports’ <https://www.wipo.int/pressroom/en/stories/ip_powers_sports.html>  truy cập ngày 25/4/2026.

[23] như trên, đoạn 22.

[24] World Intellectual Property Organization, Jochen M Schaefer, ‘Clubbing together to tackle the illegal trade in sporting goods’ (WIPO Magazine, tháng 11 năm 2016).

[25] Reuters Staff, ‘Adidas loses EU bid to extend three-stripe trademark’ (Reuters, ngày 19 tháng 6 năm 2019) <https://www.reuters.com/article/us-eu-court-adidas/adidas-loses-eu-bid-to-extend-three-stripe-trademark-idUSKCN1TK0P7/> truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2026.

[26] Pro-Football, Inc. v. Blackhorse, 709 F App’x 182, 183–84.

[27] Markenrechtlicher Schutz für den Deutschen Fußball-Bund (DFB), CaS 2017, 346.

[28] Jacques de Werra, Reference Guide to Sustaining Sport and its Development through Intellectual Property Rights (World Intellectual Property Organization 2016).

[29] như trên.

[30] Red Points, ‘The impact of trademark infringement in the sports industry’ (Red Points Blog, 8 November 2023) https://www.redpoints.com/blog/trademark-infringement-in-sports, truy cập ngày 23/4/2026.

[31] World Intellectual Property Organization, ‘Intellectual Property and Sports: Tracing the Connections’ (World Intellectual Property Day 2019) https://www.wipo.int/en/web/ipday/2019/ip_sports, truy cập ngày 23/4/2026.

[32] EU Observatory, ‘The economic cost of IPR infringement in sports goods’, worldipreview.com, 1 June 2012, last viewed 21 September 2015, https://oami.europa.eu/ohimportal/en/web/observatory/ip-infringements_sports-goods.

[33] Chiếm đoạt tên miền (Cybersquatting) là "hành vi đặt trước một tên miền trên Internet, đặc biệt là tên miền có thể liên quan đến nhãn hiệu của một công ty, và sau đó tìm cách kiếm lợi nhuận bằng cách bán hoặc cấp phép sử dụng tên miền đó cho công ty có quyền lợi trong việc được nhận diện bởi tên miền đó."

[34] Barret R. Arthur, Always Protect Your Brand: Trademark Infringement Protection for Athletes using Social Media Sites, 10 DePaul J. Sports L. & Contemp. Probs. (2014) Available at: https://via.library.depaul.edu/jslcp/vol10/iss1/5, 84.

[35] WIPO Arbitration and Mediation Center, ‘Record Number of Domain Name Cases filed with WIPO in 2023’. Truy cập tại: https://www.wipo.int/amc/en/domains/caseload.html.

[36] American Marketing Association (2018), “The Cost of Defending Your Brand in Court” - ghi nhận hơn 3.000 vụ kiện vi phạm nhãn hiệu được nộp tại tòa án liên bang Hoa Kỳ mỗi năm, chi phí theo đuổi mỗi vụ từ 375.000 đến 2 triệu USD. Truy cập tại: https://www.ama.org/2018/09/12/hands-off-my-brand-the-financial-consequences-of-protecting-brands-through-trademark-infringement-lawsuits/. Xem thêm: U.S. IPR Center, “IPR Center seizes $97.8M in counterfeit sports merchandise during annual Operation Team Player”. Truy cập tại: https://www.ice.gov/news/releases/ipr-center-seizes-978m-counterfeit-sports-merchandise-during-annual-operation-team.

[37] UpCounsel, “Sports Trademarks and Brand Protection in Athletics” (cập nhật 2025): nhãn hiệu thể thao bảo vệ các yếu tố định danh của vận động viên, đội và liên đoàn; hành vi vi phạm trực tiếp gây thiệt hại giá trị thương mại của hợp đồng tài trợ và hàng hóa. Truy cập tại: https://www.upcounsel.com/sport-trademarks. Xem thêm: World Cup Alerts, “Intellectual Property Rights for Professional Athletes: Protecting Your Name, Image, and Brand”. Truy cập tại: https://worldcupalerts.net/article/intellectual-property-and-trademark-rights-for-athletes.

[38] Arsenal Football Club plc v Matthew Reed, Case C-206/01, Judgment of the Court (Fifth Chamber) of 12 November 2002, ECLI:EU:C:2002:651, đoạn 1, 2.

[39] như trên, đoạn 15, 16.

[40] như trên, đoạn 17, 19.

[41] như trên, đoạn 48.

[42] như trên, đoạn 50.

[43] như trên, đoạn 61.

[44] như trên, đoạn 68.

[45] như trên đoạn 62.

[46] Fédération Internationale de Football Association (FIFA) v Zamanda Garcia WIPO Case No D2023-2357 (WIPO Arbitration and Mediation Center, 2023), p 4.

[47] như trên, p 5(1).

[48] như trên, p 5(2).

[49] như trên , p 5(3).

[50] như trên, p 6(i).

[51] như trên, p 6(ii).

[52] ‘Những chính sách của Nhà nước về sở hữu trí tuệ’ (BCSI) https://bcsi.edu.vn/tin-tuc/so-huu-tri-tue/nhung-chinh-sach-cua-nha-nuoc-ve-so-huu-tri-tue.html truy cập ngày 22/4/2026.

[53] S.H, ‘Sở hữu trí tuệ và góc nhìn cận cảnh trong lĩnh vực thể thao’ (Dân trí, 18/4/2019) https://dantri.com.vn/khoa-hoc/so-huu-tri-tue-va-goc-nhin-can-canh-trong-linh-vuc-the-thao-20190418072149243.htm truy cập ngày 22/4/2026.

[54] Phân loại Nice về hàng hóa và dịch vụ cho mục đích đăng ký nhãn hiệu (Bảng phân loại Nice). Bảng phân loại Nice được sử dụng để phân loại hàng hóa và dịch vụ trong đăng ký nhãn hiệu, qua đó xác định phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu và tạo cơ sở pháp lý cho việc xác lập, thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

[55] World Intellectual Property Organization, ‘Phân loại Nice về hàng hóa và dịch vụ cho mục đích đăng ký nhãn hiệu’ https://www.wipo.int/classifications/nice/en/ truy cập ngày 22/4/2026.

[56] Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung 2025), Điều 96.

[57] Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung 2025), Điều 74, Điều 75.

[58] PV, ‘Chống xâm phạm sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ chính của quản lý thị trường’ (VietnamPlus, 22/10/2021) https://www.vietnamplus.vn/chong-xam-pham-so-huu-tri-tue-la-nhiem-vu-chinh-cua-quan-ly-thi-truong-post748339.vnp truy cập ngày 22/4/2026.

[59] Anh Tuấn và Ngọc Thi, ‘Triệt phá cơ sở sản xuất quần áo thể thao giả mạo nhãn hiệu’ (VTV, 29/10/2025) https://vtv.vn/triet-pha-co-so-san-xuat-qua

n-ao-the-thao-gia-mao-nhan-hieu-100251028202805803.htm truy cập ngày 22/4/2026.

[60] như trên.

[61] Huế Minh, ‘Khởi tố đối tượng buôn bán hơn 35.000 bộ quần áo thể thao giả nhãn hiệu lớn’ (Thương hiệu & Công luận, 30/6/2025) https://thuonghieucongluan.com.vn/khoi-to-doi-tuong-buon-ban-hon-35-000-bo-quan-ao-the-thao-gia-nhan-hieu-lon-a268693.html truy cập ngày 22/4/2026.

[62] Lê Văn Dũng, ‘Đội QLTT số 8: Xử phạt 01 cơ sở hành vi kinh doanh giày thể thao giả mạo nhãn hiệu’ (Cục Quản lý thị trường Nghệ An, 27/5/2025) https://nghean.dms.gov.vn/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/doi-qltt-so-8-xu-phat-01-co-so-hanh-vi-kinh-doanh-giay-the-thao-gia-mao-nhan-hieu-4605-1336.html truy cập ngày 22/4/2026.

[63] ‘VFF lên tiếng về việc vi phạm bản quyền hình ảnh đội tuyển Việt Nam’ (Hà Nội Mới, 4/9/2020) https://hanoimoi.vn/vff-len-tieng-ve-viec-vi-pham-ban-quyen-hinh-anh-doi-tuyen-viet-nam-505465.html truy cập ngày 22/4/2026.

[64] Vũ Chi Mai, ‘Thực trạng và giải pháp giải quyết tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam’ (Tạp chí Tòa án nhân dân, 2025) https://tapchitoaan.vn/thuc-trang-va-giai-phap-giai-quyet-tinh-trang-xam-pham-quyen-so-huu-tri-tue-trong-hoat-dong-thuong-mai-dien-tu-tai-viet-nam13291.html truy cập ngày 22/4/2026.

[65] như trên.